Zwierzęta Svalbardu są jednym z najważniejszych powodów, dla których warto odwiedzić ten niezwykły arktyczny archipelag. Niedźwiedzie polarne, morsy, renifery, lisy polarne, białuchy, foki oraz ogromne kolonie ptaków żyją tutaj w jednym z najbardziej surowych środowisk na Ziemi.
Svalbard leży daleko na północy, pomiędzy 74° a 81° szerokości geograficznej północnej. Największą wyspą archipelagu jest Spitsbergen. Mimo ekstremalnego klimatu życie występuje tu zarówno na lądzie, jak i w morzu. W tym artykule opisuję także zwierzęta Svalbardu, które można spotkać w tym niezwykłym miejscu.
Podczas wypraw Men of Sea obserwowanie arktycznych zwierząt jest jednym z najbardziej emocjonujących elementów podróży. Nie jest to jednak zoo ani park safari. Zwierzęta przemieszczają się swobodnie, dlatego nigdy nie można zagwarantować konkretnego spotkania.
I właśnie ta nieprzewidywalność sprawia, że zobaczenie wieloryba, morsa czy niedźwiedzia polarnego w naturalnym środowisku pozostaje w pamięci na długo.
Jakie zwierzęta żyją na Svalbardzie?
Fauna Svalbardu może wydawać się niewielka, jeśli patrzymy wyłącznie na ląd. Jest jednak niezwykle bogata, gdy uwzględnimy również morza otaczające archipelag.
Norweski Instytut Polarny podaje, że w wodach Svalbardu występuje 19 gatunków ssaków morskich. Należą do nich niedźwiedzie polarne, morsy, pięć gatunków fok oraz dwanaście gatunków waleni. Na lądzie naturalnie występuje znacznie mniej ssaków.
Najbardziej charakterystyczne zwierzęta Svalbardu to:
- niedźwiedź polarny,
- renifer svalbardzki,
- lis polarny,
- mors,
- białucha,
- foka obrączkowana,
- foka brodata,
- humbak,
- płetwal karłowaty,
- płetwal zwyczajny,
- płetwal błękitny,
- pardwa górska svalbardzka,
- maskonur,
- nurzyk,
- alczyk,
- fulmar,
- rybitwa popielata.
W zależności od pory roku oraz części archipelagu szanse na spotkanie poszczególnych gatunków bardzo się różnią.
Niedźwiedź polarny – król Svalbardu
Najbardziej rozpoznawalnym zwierzęciem Svalbardu jest bez wątpienia niedźwiedź polarny – Ursus maritimus.
Niedźwiedź polarny na Svalbardzie
To jeden z największych drapieżników na świecie. Mimo że często nazywany jest największym drapieżnikiem lądowym, biologicznie klasyfikowany jest jako ssak morski, ponieważ jego życie jest ściśle związane z morzem i lodem morskim.
Na Svalbardzie niedźwiedzie najczęściej występują w rejonach, gdzie utrzymuje się lód morski. Wyższe zagęszczenie zwierząt obserwuje się przede wszystkim na wschodzie archipelagu oraz w północnych fiordach.
Ich głównym pokarmem są foki, zwłaszcza foki obrączkowane, brodate i grenlandzkie. Niedźwiedzie są jednak oportunistami. Potrafią również korzystać z padliny, ptasich jaj, a sporadycznie obserwowano nawet polowania na renifery.
Czy podczas wyprawy na Svalbard można zobaczyć niedźwiedzia polarnego?
Tak, ale spotkania niedźwiedzia polarnego nigdy nie można zagwarantować.
Niedźwiedzie przemieszczają się na ogromnych obszarach. Dlatego ich obecność zależy między innymi od lodu, dostępności pokarmu, pory roku i aktualnych warunków.
Co więcej, na Svalbardzie nie organizuje się legalnych wypraw polegających na celowym ściganiu niedźwiedzi. Zwierzęta należy obserwować w sposób, który nie zmienia ich naturalnego zachowania.
Renifer svalbardzki – wyjątkowy mieszkaniec archipelagu
Renifer svalbardzki – jest podgatunkiem występującym wyłącznie na Svalbardzie.
Renifer spitsbergeński
To oznacza, że jest endemitem. Jeśli więc zobaczysz go podczas wyprawy na Spitsbergen, obserwujesz zwierzę, którego w naturalnych warunkach nie spotkasz nigdzie indziej na świecie.
Renifery svalbardzkie są stosunkowo niewielkie. Mają krótkie nogi, masywną sylwetkę i bardzo grube futro, dzięki któremu radzą sobie z arktyczną zimą.
Występują w większości niepokrytych lodowcami części archipelagu. Szczególnie liczne są między innymi na Nordenskiöld Land, Edgeøya i Barentsøya.
W przeciwieństwie do wielu innych populacji reniferów nie tworzą ogromnych migrujących stad. Często można obserwować pojedyncze osobniki lub małe grupy spokojnie żerujące na tundrze.
Lis polarny – niewielki łowca Arktyki
Kolejnym stałym mieszkańcem Svalbardu jest lis polarny.
Lis arktycznych na Svalbardzie
To niewielki, lecz niezwykle odporny drapieżnik. Zimą jego futro zapewnia doskonałą izolację, natomiast latem zmienia kolor, dzięki czemu zwierzę lepiej wtapia się w skalisty krajobraz tundry.
Svalbardzkie lisy wykorzystują zarówno zasoby lądowe, jak i morskie. Żywią się między innymi ptakami, jajami, pardwami, padliną reniferów oraz pozostałościami fok. Niektóre korzystają także z resztek pozostawionych po polowaniach niedźwiedzi polarnych.
Latem świetnym miejscem dla lisa są okolice kolonii ptaków. Tam pokarmu jest znacznie więcej. Dlatego podczas trekkingu w pobliżu ptasich klifów warto uważnie obserwować tundrę.
Mors – arktyczny olbrzym
Mors – jest jednym z najbardziej charakterystycznych ssaków morskich Svalbardu.
Duże ciało, długie kły oraz potężne wąsy sprawiają, że trudno pomylić go z jakimkolwiek innym zwierzęciem.
Morsy są zwierzętami społecznymi. Często odpoczywają w grupach na plażach lub lodzie. Ich podstawowym pożywieniem są małże i inne organizmy żyjące na dnie. W poszukiwaniu pokarmu wykorzystują niezwykle wrażliwe wibrysy znajdujące się wokół pyska.
Co ciekawe, podczas jednego żerowania mors może zjadać ogromne ilości małży. Obecnie populacja morsów na Svalbardzie jest znacznie większa niż w okresie, kiedy intensywne polowania doprowadziły ją na skraj załamania.
Jak obserwować morsy na Svalbardzie?
Morsom należy zapewnić przestrzeń i spokój. Obowiązujące przepisy przewidują między innymi minimalną odległość 150 metrów od miejsc, w których morsy wychodzą na ląd, podczas ruchu jednostek na morzu. W odległości poniżej 300 metrów obowiązuje również ograniczenie prędkości do 5 węzłów.
Dzięki temu można je obserwować bez powodowania niepotrzebnego stresu.
Białucha – biały wieloryb Svalbardu
Jednym z najbardziej niezwykłych waleni występujących na Svalbardzie jest białucha arktyczna.
Białuchy często przemieszczają się w grupach i są mocno związane z wybrzeżami archipelagu.
Według Norweskiego Instytutu Polarnego są najczęściej obserwowanymi waleniami Svalbardu. W przeciwieństwie do wielu populacji żyjących w innych częściach Arktyki, svalbardzkie białuchy pozostają bardzo blisko wybrzeży. Latem często pojawiają się w pobliżu frontów lodowców uchodzących do morza. W takich miejscach prądy i wody wypływające spod lodowców mogą koncentrować ich pokarm.
Białuchy nie mają typowej płetwy grzbietowej. Zamiast niej posiadają grzbietową krawędź, która pomaga im funkcjonować w wodach pokrytych lodem. Co ciekawe, młode białuchy nie są białe. Rodzą się szare i dopiero z wiekiem stopniowo stają się niemal zupełnie białe.
Wieloryby na Svalbardzie
Wody otaczające Spitsbergen są również miejscem występowania wielu innych gatunków waleni.
Możemy spotkać tutaj między innymi: humbaki, płetwale karłowate, płetwale zwyczajne oraz płetwale błękitne.
Nie wszystkie przebywają tutaj przez cały rok. Wiele gatunków pojawia się sezonowo, gdy arktyczne wody stają się niezwykle zasobne w pokarm.
Humbak – wieloryb, który pokazuje ogon
Humbak – jest jednym z najbardziej efektownych wielorybów do fotografowania. Przed głębszym nurkowaniem często unosi nad powierzchnię charakterystyczną płetwę ogonową.
Każdy ogon ma nieco inny układ jasnych i ciemnych plam, blizn i kształtów. Dzięki temu naukowcy mogą rozpoznawać poszczególne osobniki.
Spotkanie humbaka na tle lodowców i gór Svalbardu należy do najbardziej widowiskowych momentów arktycznej podróży.
Foki Svalbardu
Foki są niezwykle ważną częścią arktycznego ekosystemu.
Jednym z najbardziej charakterystycznych gatunków jest foka obrączkowana.
Jest wyjątkowo dobrze przystosowana do życia w lodzie. Potrafi utrzymywać otwory oddechowe nawet w grubej pokrywie lodowej. Na Svalbardzie rozmnaża się między innymi na lodzie stałym w fiordach. To również jeden z najważniejszych gatunków w diecie niedźwiedzia polarnego.
Dlatego miejsca, w których występują foki i odpowiednie warunki lodowe, są również ważnymi obszarami dla niedźwiedzi.
Innym ciekawym mieszkańcem archipelagu jest foka pospolita. Svalbard znajduje się przy północnej granicy występowania tego gatunku, a jego najważniejszym obszarem na archipelagu jest Prins Karls Forland.
Ptaki Svalbardu – latem Arktyka ożywa
Latem Svalbard zmienia się nie do poznania.
Na klify, wysepki i wybrzeża przylatują ogromne liczby ptaków morskich. W wielu miejscach powstają kolonie liczące tysiące osobników.
Można obserwować między innymi: maskonury, alczyki, nurzyki, mewy trójpalczaste, fulmary, edredony oraz rybitwy popielate.
Szczególnie efektowne są klify ptasie. Nad głową latają wtedy setki lub tysiące ptaków, a całe zbocza wypełnia ich charakterystyczny gwar.
Maskonur – jeden z najbardziej fotogenicznych ptaków Arktyki
Maskonur zwyczajny – jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych ptaków północnego Atlantyku.
Kolorowy dziób, kontrastujące czarno-białe upierzenie i nieco komiczny sposób poruszania się sprawiają, że często staje się jednym z ulubionych bohaterów zdjęć z wyprawy.
Na Svalbardzie maskonury można spotkać przede wszystkim w sezonie lęgowym. Jednocześnie należy pamiętać, że ptasie kolonie są bardzo wrażliwe na obecność człowieka.
Kiedy najlepiej obserwować zwierzęta na Svalbardzie?
Nie istnieje jeden idealny termin na wszystkie gatunki.
Wiosna jest mocno związana z lodem morskim i rozpoczynającym się sezonem lęgowym.
Lato oznacza największą różnorodność ptaków oraz bardzo intensywne życie w morzu.
Późne lato może przynieść doskonałe obserwacje wielorybów, morsów i zwierząt poruszających się wzdłuż wybrzeży.
Jednak w Arktyce nie ma dwóch identycznych sezonów. Lód, temperatura wody, dostępność pokarmu i pogoda wpływają na rozmieszczenie zwierząt.
Dlatego podczas wyprawy najważniejsza jest elastyczność.
Gdzie najlepiej obserwować zwierzęta na Spitsbergenie?
To zależy od gatunku. W Isfjorden można obserwować między innymi renifery, lisy polarne, ptaki, foki oraz białuchy.
W północno-zachodniej części Spitsbergenu warto wypatrywać morsów, fok, wielorybów oraz licznych ptaków.
Z kolei północne i wschodnie części archipelagu są silniej związane z lodem morskim, dlatego mają szczególne znaczenie dla typowo arktycznych gatunków. Norweski Instytut Polarny wskazuje, że niedźwiedzie polarne występują częściej na wschodzie Svalbardu i w fiordach północnych niż na zachodnim wybrzeżu Spitsbergenu.
Nie oznacza to jednak, że konkretnego zwierzęcia zobaczymy właśnie tam. Arktyka nie daje gwarancji. Daje możliwość.
Dlaczego jacht jest dobrym sposobem obserwowania zwierząt Svalbardu?
Duża część najciekawszej przyrody Svalbardu związana jest z morzem. Dlatego wyprawa jachtem pozwala spojrzeć na archipelag z zupełnie innej perspektywy.
Możemy przemieszczać się pomiędzy fiordami, zatokami, wyspami i frontami lodowców. Jednocześnie jesteśmy przez cały czas w środowisku, w którym mogą pojawiać się wieloryby, białuchy, morsy czy foki.
Najlepsze obserwacje bardzo często zdarzają się niespodziewanie. Czasami jest to ogon wieloryba pojawiający się kilkaset metrów od jachtu. Innym razem niewielkie stado białuch przepływające wzdłuż brzegu. A czasami na pustej plaży widać grupę odpoczywających morsów.
Zwierzęta Svalbardu obserwujemy, a nie niepokoimy
Najważniejsza zasada brzmi: to my jesteśmy gośćmi w ich świecie.
Zwierzę nie powinno zmieniać kierunku marszu, uciekać, przerywać odpoczynku czy opuszczać miejsca żerowania z powodu naszej obecności.
Przepisy Svalbardu wymagają, aby ruch turystyczny odbywał się bez niepotrzebnego niepokojenia dzikich zwierząt. W ostatnich latach wprowadzono również dodatkowe ograniczenia dotyczące między innymi morsów oraz wrażliwych obszarów przyrodniczych.
Dlatego dobra fotografia przyrodnicza nie oznacza podejścia jak najbliżej. Często oznacza dokładnie coś przeciwnego.
Dobrej jakości teleobiektyw i cierpliwość pozwalają obserwować naturalne zachowanie zwierzęcia bez ingerowania w jego życie.
Czy Svalbard jest dobrym miejscem na fotografowanie dzikich zwierząt?
Tak. Svalbard jest jednym z najbardziej niezwykłych miejsc w Europie do fotografowania arktycznej przyrody.
Ogromną zaletą archipelagu jest połączenie zwierząt z niezwykłym krajobrazem.
Nie fotografujemy jedynie wieloryba. Fotografujemy wieloryba na tle lodowca.
Nie tylko renifera. Renifera stojącego na arktycznej tundrze pod monumentalnymi górami.
Nie tylko morsa. Morsa odpoczywającego na pustym brzegu, za którym ciągną się lodowce i góry Spitsbergenu.
Właśnie krajobraz sprawia, że fotografia zwierząt Svalbardu nabiera zupełnie innego wymiaru.
Jakie zwierzęta można zobaczyć podczas wyprawy Men of Sea?
W trakcie naszych wypraw możemy spotkać wiele charakterystycznych gatunków Svalbardu.
Najczęściej wypatrujemy:
niedźwiedzi polarnych, morsów, reniferów, lisów polarnych, białuch, fok, wielorybów i ptaków arktycznych.
Nigdy jednak nie traktujemy zwierzęcia jak punktu programu, który musi zostać „zaliczony”.
To dzika Arktyka. To zwierzę decyduje, gdzie będzie danego dnia.
My możemy jedynie wykorzystać doświadczenie, znajomość regionu i czas, aby zwiększyć szansę na niezwykłe spotkanie.
Svalbard – królestwo dzikiej przyrody
Zwierzęta Svalbardu przystosowały się do świata lodu, długiej nocy polarnej, niskich temperatur i niezwykle krótkiego lata.
Niektóre żyją tutaj przez cały rok. Inne przemierzają tysiące kilometrów, aby spędzić na Svalbardzie zaledwie kilka miesięcy.
Razem tworzą jeden z najbardziej fascynujących ekosystemów Arktyki. Dlatego podczas naszych wypraw nie chodzi wyłącznie o dotarcie do konkretnego miejsca.
Chodzi o obserwowanie. Czekanie. Patrzenie na wodę i lód.
I o ten jeden moment, kiedy na powierzchni morza pojawia się płetwa wieloryba, na brzegu dostrzegamy morsa albo w oddali pojawia się sylwetka największego symbolu Arktyki – niedźwiedzia polarnego.
To właśnie wtedy Svalbard pokazuje swoją prawdziwą naturę.
