LISY POLARNE

Prawdziwy symbol Arktyki

Lis polarny na Svalbardzie – gdzie żyje, co je i kiedy najlepiej go zobaczyć?

Prawdziwy symbol Arktyki

Lis polarny (Vulpes lagopus) jest jednym z najbardziej charakterystycznych mieszkańców Svalbardu. Niewielki, lekki i niezwykle wytrzymały, potrafi przetrwać warunki, które dla większości ssaków byłyby skrajnie trudne: wielomiesięczną noc polarną, silny mróz, brak roślinności i okresy bardzo ograniczonego dostępu do pożywienia. W przeciwieństwie do niedźwiedzia polarnego nie zapada w sen zimowy.

Lis polarny pozostaje aktywny przez cały rok.

Na Svalbardzie można go spotkać niemal wszędzie — od wybrzeży i ptasich klifów, przez tundrę i doliny, aż po wysokie partie gór i dryfujący lód morski.

Najważniejsze informacje o lisie polarnym

Gatunek: lis polarny (Vulpes lagopus)
Masa ciała: około 2,5–5 kg
Długość ciała: około 55–60 cm, plus ogon około 30 cm
Aktywność: przez cały rok
Futro: bardzo gęste zimą, znacznie krótsze latem
Występowanie: praktycznie cały Svalbard
Pokarm: ptaki, jaja, pisklęta, padlina, resztki po polowaniach niedźwiedzi, renifery, młode fok
Długość życia: średnio około 3–4 lat, choć na Svalbardzie odnotowano osobnika w wieku 16 lat.

Jak lis polarny przetrwa arktyczną zimę?

Najważniejszym przystosowaniem lisa polarnego jest jego futro. Zimą staje się ono wyjątkowo gęste i tworzy bardzo skuteczną warstwę izolacyjną. Budowa ciała także ogranicza straty ciepła:

krótki pysk,
małe, zaokrąglone uszy,
zwarte ciało,
owłosione łapy,
bardzo gęsty podszerstek.

Dzięki temu lis polarny jest jednym z najlepiej przystosowanych do zimna ssaków lądowych.

Białe i niebieskie lisy polarne

Nie wszystkie lisy polarne są zimą białe. Występują dwa podstawowe warianty umaszczenia: biały oraz niebieski. Na Svalbardzie zdecydowanie dominuje forma biała. Według Norweskiego Instytutu Polarnego około 84–97% lisów na Svalbardzie należy do białej odmiany.

Lis biały:

zimą jest niemal całkowicie biały,
latem staje się szaro-brązowy na grzbiecie i bokach.

Lis niebieski pozostaje ciemny przez cały rok, choć jego odcień zmienia się sezonowo.

Kiedy lis polarny zmienia futro?

Lis polarny linieje dwa razy w roku. Zimowe futro zaczyna wypadać w maju. Do lipca wykształca się krótsza szata letnia. Jesienią, od września, zaczyna pojawiać się futro zimowe, które zwykle jest w pełni rozwinięte w listopadzie lub grudniu.

Dlatego dla fotografów: marzec–kwiecień to najlepszy czas na pełne białe futro, maj to okres przejściowy, a lipiec–sierpień daje typowe letnie, szaro-brązowe umaszczenie.

Co jedzą lisy polarne na Svalbardzie?

Lis polarny jest zarówno drapieżnikiem, jak i padlinożercą. Na Svalbardzie, gdzie praktycznie nie ma typowych dla innych obszarów Arktyki dużych populacji lemingów, lisy muszą wykorzystywać znacznie bardziej zróżnicowane źródła pożywienia.

Wiosną i latem ich dieta obejmuje przede wszystkim:

ptaki morskie,
gęsi,
jaja,
pisklęta,
pardwy,
młode nerp obrączkowanych.

Zimą jedzą głównie:

padlinę reniferów,
pardwy,
zapasy ukryte latem,
szczątki fok,
resztki pozostawione przez niedźwiedzie polarne.

Dlaczego lisy polarne chodzą za niedźwiedziami polarnymi?

To jedno z najbardziej charakterystycznych zachowań. Niedźwiedź polarny może zabić fokę i zjeść tylko najbardziej energetyczne części tuszy. Lis, który podąża za nim z odpowiedniego dystansu, ma szansę znaleźć resztki.

Dla niewielkiego lisa taka porcja mięsa może mieć ogromne znaczenie zimą. Nie oznacza to jednak, że każdy lis regularnie chodzi za niedźwiedziami. Jest to jedna z wielu strategii zdobywania pokarmu.

Czy lisy polarne robią zapasy?

Tak. To bardzo ważna część ich strategii przetrwania. Latem i jesienią, kiedy pożywienia jest dużo, lis może ukrywać nadmiar jedzenia w wielu różnych miejscach.

Zakopuje między innymi:

jaja,
fragmenty ptaków,
mięso,
inne znalezione źródła pożywienia.

Zimą wraca do tych magazynów. Ta zdolność jest szczególnie ważna na Svalbardzie, gdzie po odlocie ptaków dostępność pożywienia gwałtownie maleje.

Gdzie żyją lisy polarne na Svalbardzie?

Lisy występują praktycznie na całym archipelagu. Można je spotkać:

na wybrzeżach,
przy ptasich klifach,
w dolinach tundrowych,
w rejonach kolonii gęsi,
przy lodowcach,
na wysokich grzbietach górskich,
na lodzie morskim.

Niektóre osobniki pokonują ogromne odległości. Badania genetyczne pokazują, że lisy polarne potrafią przemieszczać się pomiędzy arktycznymi wyspami i kontynentami, wykorzystując lód morski jako naturalny most.

Gdzie najlepiej zobaczyć lisa polarnego na Svalbardzie?

Jednymi z najlepszych miejsc są okolice ptasich klifów. Latem znajduje się tam ogromna ilość pożywienia:

jaja,
pisklęta,
dorosłe ptaki,
szczątki spadające ze skał.

Lisy patrolują podnóża kolonii i bardzo uważnie obserwują teren. Dobre miejsca to również tundrowe doliny i rejony, gdzie występują renifery. Zimą lisy można spotkać na wybrzeżach i lodzie, gdzie szukają padliny i resztek pozostawionych przez większe drapieżniki.

Kiedy najlepiej zobaczyć lisa polarnego na Svalbardzie?

Lisy są aktywne przez cały rok. Najlepszy moment zależy więc przede wszystkim od tego, jakiego lisa chcemy zobaczyć.

Marzec i kwiecień. To jeden z najlepszych okresów dla fotografów. Lis ma pełne, bardzo gęste zimowe futro, a śnieżny krajobraz tworzy klasyczne arktyczne tło.

Maj. Rozpoczyna się linienie. Można zobaczyć osobniki w bardzo charakterystycznym, „przejściowym” umaszczeniu.

Czerwiec i lipiec W okolicach ptasich klifów pojawia się ogromna ilość pożywienia. Lisy intensywnie polują na jaja i pisklęta.

Sierpień i wrzesień: Młode są coraz bardziej samodzielne, a lisy zaczynają intensywnie gromadzić zapasy przed zimą.

Jak rozmnażają się lisy polarne?

Lisy polarne są monogamiczne. W okresie rozrodu para zajmuje terytorium wokół nory. Okres godowy przypada mniej więcej od końca lutego do połowy kwietnia.

Ciąża trwa około 52–54 dni. Młode rodzą się zwykle w maju lub na początku czerwca. Typowy miot na Svalbardzie liczy około 5–6 młodych.

Po około trzech–czterech tygodniach młode zaczynają wychodzić z nory. W sierpniu nory są zazwyczaj opuszczane, a młode muszą coraz bardziej radzić sobie samodzielnie.

Dlaczego lisy często mieszkają przy ptasich klifach?

Odpowiedź jest prosta: jedzenie. Kolonie ptaków zapewniają jedno z najbardziej stabilnych letnich źródeł pożywienia. Dlatego terytoria lisów w pobliżu dużych kolonii mogą być znacznie mniejsze niż w interiorze.

Norweski Instytut Polarny podaje, że przy ptasich klifach areał pary może wynosić zaledwie 3–5 km², podczas gdy w centralnych dolinach Spitsbergenu może dochodzić do około 60 km².

Czy lis polarny ma naturalnych wrogów na Svalbardzie?

Co ciekawe, według Norweskiego Instytutu Polarnego na Svalbardzie lis polarny praktycznie nie ma naturalnych konkurentów ani regularnych drapieżników. Głównym zagrożeniem dla niego nie jest atak innego zwierzęcia, lecz przede wszystkim głód podczas zimy.

Czy lis polarny może być niebezpieczny dla człowieka?

Zwykle nie. Lisy są niewielkimi zwierzętami i zazwyczaj unikają ludzi. Trzeba jednak pamiętać, że na Svalbardzie mogą być nosicielami wścieklizny oraz pasożytów.

Nie należy więc dotykać lisa, zbliżać się do chorego lub nietypowo zachowującego się zwierzęcia ani pozostawiać mu jedzenia. Zdarza się, że wścieklizna okresowo pojawia się w populacji lisów Svalbardu.

Lisy polarne podczas wypraw Men of Sea

Spotkanie z lisem polarnym zawsze jest jednym z bardziej wyjątkowych momentów wyprawy. W odróżnieniu od niedźwiedzi czy morsów lis może pojawić się niemal wszędzie.

Spotykamy je:

pod ptasimi klifami,
na plażach,
w tundrze,
podczas trekkingów,
w pobliżu fiordów,
czasem zupełnie niespodziewanie.

Niektóre osobniki bywają bardzo ciekawskie. Potrafią zatrzymać się, obserwować ludzi, a czasem podejść stosunkowo blisko. Zawsze jednak pamiętamy, że jest to dzikie zwierzę.

Nie karmimy lisów i nie próbujemy skracać dystansu. Najlepsze spotkanie to takie, podczas którego lis zachowuje się naturalnie.

Dlaczego lis polarny jest jednym z symboli Svalbardu?

Svalbard kojarzy się przede wszystkim z niedźwiedziem polarnym. Ale lis polarny pokazuje inne oblicze Arktyki. Jest niewielki, niezwykle odporny, inteligentny i potrafi wykorzystać niemal każdą możliwość zdobycia pożywienia.

Żyje tu przez cały rok. Nie odlatuje jesienią. Nie zapada w sen zimowy. Pozostaje na Svalbardzie podczas ciemnej nocy polarnej, burz śnieżnych i najtrudniejszych miesięcy zimy.

Dlatego dla nas jest jednym z najbardziej prawdziwych symboli codziennego życia Arktyki.

FAQ – lis polarny na Svalbardzie

Czy na Svalbardzie żyją lisy polarne?

Tak. Lis polarny występuje praktycznie na całym archipelagu — od wybrzeży i tundry po góry i lód morski.

Czy lis polarny zapada w sen zimowy?

Nie. Pozostaje aktywny przez cały rok, również podczas nocy polarnej.

Co je lis polarny na Svalbardzie?

Żywi się między innymi ptakami, jajami, pisklętami, pardwami, padliną reniferów, młodymi fokami oraz resztkami pozostawionymi przez niedźwiedzie polarne.