NIEDŹWIEDZIE POLARNE

Król Arktyki

Niedźwiedzie polarne na Svalbardzie – gdzie żyją, co jedzą i jak je zobaczyć?

Król Arktyki

Niedźwiedź polarny jest jednym z najbardziej charakterystycznych symboli Arktyki i bez wątpienia jednym z najbardziej niezwykłych zwierząt, jakie można spotkać na Svalbardzie.

Dla wielu uczestników wypraw możliwość zobaczenia niedźwiedzia polarnego w naturalnym środowisku jest jednym z największych marzeń związanych z podróżą na Spitsbergen. Trzeba jednak pamiętać, że niedźwiedź polarny jest dzikim drapieżnikiem, a jego spotkania nigdy nie można zagwarantować.

Na Svalbardzie niedźwiedzie należą do populacji Morza Barentsa. Najczęściej występują tam, gdzie obecny jest lód morski – szczególnie na wschodnim wybrzeżu archipelagu i w północnych fiordach. Zachodnie wybrzeże Spitsbergenu, w tym okolice Longyearbyen, ma przez znaczną część roku znacznie mniejsze zagęszczenie niedźwiedzi.

Jak duży jest niedźwiedź polarny?

Niedźwiedź polarny należy do największych drapieżników lądowych świata. Dorosłe samce są znacznie większe od samic i mogą ważyć kilkaset kilogramów. Największe osobniki osiągają masę przekraczającą 600 kg, a długość ciała może zbliżać się do 3 metrów. Ich budowa jest doskonale przystosowana do życia w Arktyce.

Mają:

grubą warstwę tłuszczu,
gęste futro,
szerokie łapy ułatwiające poruszanie się po śniegu i lodzie,
bardzo dobry węch,
dużą wytrzymałość podczas pływania,
silne pazury i szczęki.

Choć futro wygląda na białe, pojedyncze włosy są w rzeczywistości przezroczyste. Pod nimi znajduje się czarna skóra, która pomaga pochłaniać promieniowanie słoneczne.

Dlaczego niedźwiedź polarny jest tak dobrym łowcą?

Niedźwiedzie polarne są znakomicie przystosowane do polowania w środowisku lodu morskiego. Ich podstawowym pokarmem są foki, szczególnie foki obrączkowane i brodate. Potrafią godzinami obserwować otwory oddechowe w lodzie i czekać na moment, kiedy foka pojawi się na powierzchni. Mają również wyjątkowo dobry węch, który pozwala im lokalizować zdobycz nawet wtedy, gdy jest ukryta pod śniegiem lub lodem.

Niedźwiedzie polarne są także bardzo dobrymi pływakami i potrafią pokonywać duże odległości w wodzie pomiędzy krami lodowymi.

Co jedzą niedźwiedzie polarne na Svalbardzie?

Podstawą ich diety są foki, jednak niedźwiedź polarny jest oportunistą i korzysta również z innych dostępnych źródeł pokarmu. Może zjadać:

foki,
padlinę wielorybów,
ptasie jaja,
renifery,
młode morsy,
inne źródła padliny wyrzucone na brzeg.

Podczas naszych wypraw wielokrotnie obserwowaliśmy niedźwiedzie żerujące na padlinie wielorybów. To ważne źródło energii, szczególnie w okresach, kiedy dostęp do fok jest utrudniony.

Gdzie żyją niedźwiedzie polarne na Svalbardzie?

Niedźwiedzie polarne nie są równomiernie rozmieszczone na całym archipelagu. Największe znaczenie mają dla nich obszary związane z lodem morskim.

Największe zagęszczenie niedźwiedzi występuje przede wszystkim:

na wschodnim wybrzeżu Spitsbergenu,
w północnych fiordach,
wokół Nordaustlandet,
na wyspach Edgeøya i Barentsøya,
w rejonach, gdzie lód morski utrzymuje się dłużej.

Wiosną niedźwiedzie często polują również w pobliżu czoła lodowców, gdzie występują legowiska fok obrączkowanych.

Ile niedźwiedzi polarnych żyje na Svalbardzie?

Nie należy mówić, że „na Svalbardzie żyje kilka tysięcy niedźwiedzi”. Niedźwiedzie Svalbardu należą do większej populacji Morza Barentsa, która obejmuje zarówno norweską, jak i rosyjską część Arktyki.

W norweskiej części tej populacji naliczono około 975 niedźwiedzi w badaniu z 2015 roku, podczas gdy cała populacja Morza Barentsa obejmuje znacznie większy obszar. To bardzo mobilne zwierzęta – pojedynczy niedźwiedź może przemierzać ogromne obszary.

Niedźwiedź polarny a lód morski

Lód morski jest jednym z najważniejszych elementów środowiska niedźwiedzia polarnego. To właśnie na lodzie niedźwiedzie najczęściej polują na foki. Na Svalbardzie zasięg i grubość lodu zmieniają się jednak bardzo mocno pomiędzy poszczególnymi latami. Dlatego dwa sezony mogą wyglądać zupełnie inaczej.

W jednym roku fiord może pozostawać zamarznięty jeszcze w czerwcu, a w innym być niemal całkowicie wolny od lodu już kilka tygodni wcześniej. To jedna z przyczyn, dla których podczas wypraw po Svalbardzie elastyczność trasy jest tak ważna.

Kiedy najlepiej zobaczyć niedźwiedzia polarnego na Svalbardzie?

Nie istnieje jeden „sezon na niedźwiedzie polarne”. Niedźwiedzie przebywają na Svalbardzie przez cały rok. Zmieniają się natomiast możliwości dotarcia do obszarów, w których występują.

Wiosna – marzec, kwiecień i maj

To bardzo fotogeniczny okres. Nadal występuje dużo śniegu i lodu, a niedźwiedzie mogą przemieszczać się po zamarzniętych fiordach i lodzie morskim. Dla fotografów ogromną zaletą jest biały krajobraz i miękkie światło.

Maj i czerwiec

To okres, w którym podczas wypraw jachtem często obserwujemy granicę lodu i otwartej wody. Właśnie takie strefy są szczególnie interesujące pod względem obserwacji zwierząt.

Lipiec i sierpień

Latem coraz większa część archipelagu staje się dostępna dla jachtów i statków ekspedycyjnych. Można dotrzeć dalej na północ i wschód, a tym samym zwiększyć obszar poszukiwań. Nie oznacza to jednak, że zobaczenie niedźwiedzia jest pewne. Spotkania z niedźwiedziem polarnym nigdy nie można zagwarantować.

Czy można zobaczyć niedźwiedzia polarnego w Longyearbyen?

Takie sytuacje się zdarzają, ale są stosunkowo rzadkie. Longyearbyen nie jest miejscem, do którego jedzie się na klasyczne safari niedźwiedzi polarnego. Jednak każdego roku w najbliższej okolicy Longyearbyen pojawia się przynajmniej jeden niedźwiedź. Największe możliwości obserwacji dają dłuższe wyprawy poza Isfjorden i zachodnie wybrzeże Spitsbergenu, szczególnie w kierunku obszarów, gdzie utrzymuje się lód morski.

Nasze spotkania z niedźwiedziami polarnymi

Obserwowanie niedźwiedzia polarnego w naturalnym środowisku jest jednym z najbardziej emocjonujących momentów każdej wyprawy arktycznej. Podczas naszych ekspedycji wielokrotnie obserwowaliśmy niedźwiedzie z pokładu jachtu Azimuth.

Widzieliśmy je:

na lodzie morskim,
na brzegu,
podczas pływania,
w pobliżu lodowców,
podczas żerowania na padlinie wielorybów,
podczas przemieszczania się wzdłuż wybrzeża.

Nie zakładamy jednak nigdy z góry, że niedźwiedź zostanie zobaczony. Każde spotkanie jest wynikiem warunków, miejsca, lodu, pogody oraz ogromnej dawki cierpliwości.

Bezpieczeństwo i przepisy dotyczące niedźwiedzi polarnych

Ta część jest szczególnie ważna. Od 1 stycznia 2025 obowiązują na Svalbardzie konkretne minimalne odległości od niedźwiedzi polarnych. Nie wolno celowo niepokoić, przyciągać ani ścigać niedźwiedzia polarnego.

Należy zachować co najmniej: 300 metrów przez większą część roku oraz 500 metrów od 1 marca do 30 czerwca. Jeżeli niedźwiedź znajdzie się bliżej, należy się wycofać i przywrócić bezpieczną odległość. Zasada ta dotyczy również obserwacji z łodzi. To bardzo istotna zmiana w stosunku do dawnych praktyk.

Bezpieczeństwo podczas zejścia na ląd

Podczas wypraw lądowych bezpieczeństwo zaczyna się jeszcze przed zejściem z jachtu. Przed lądowaniem prowadzimy obserwację terenu, wybrzeża i najbliższego otoczenia. Poza zamieszkałymi miejscowościami należy posiadać odpowiednie środki odstraszające niedźwiedzie, a obowiązujące przepisy wymagają odpowiedniego przygotowania do poruszania się w terenie. Broń palna jest elementem ostatecznego zabezpieczenia i podlega konkretnym przepisom dotyczącym rodzaju broni, amunicji i uprawnień.

Naszą zasadą jest zawsze unikanie konfrontacji i zachowanie odpowiedniego dystansu. Najlepsze spotkanie z niedźwiedziem polarnym to takie, które nie zmienia jego zachowania.

Dlaczego niedźwiedź polarny jest symbolem Arktyki?

Niedźwiedź polarny jest nie tylko najbardziej rozpoznawalnym drapieżnikiem Arktyki. Sam język pokazuje, jak mocno północ jest związana z niedźwiedziem. Nazwa Arktyka pochodzi od greckiego słowa arktos, oznaczającego niedźwiedzia. Nawiązuje ono do gwiazdozbiorów Wielkiej i Małej Niedźwiedzicy, które od wieków pomagały ludziom odnajdywać kierunek północny.

Można więc powiedzieć, że niedźwiedź od bardzo dawna jest symbolicznym strażnikiem Północy.

Niedźwiedzie polarne na wyprawach Men of Sea

Podczas wypraw Men of Sea przemieszczamy się małym jachtem ekspedycyjnym, co daje możliwość elastycznego reagowania na warunki pogodowe, lód i informacje o aktywności zwierząt. Nie organizujemy jednak wypraw polegających na ściganiu niedźwiedzi. Jeżeli spotkamy niedźwiedzia, obserwujemy go zgodnie z obowiązującymi przepisami i w sposób, który nie zmienia jego naturalnego zachowania.

Dla nas najważniejsze jest połączenie: bezpieczeństwa, szacunku dla przyrody i prawdziwego doświadczenia Arktyki.

FAQ – niedźwiedzie polarne na Svalbardzie

Czy na Svalbardzie żyją niedźwiedzie polarne?

Tak. Niedźwiedzie polarne występują na Svalbardzie przez cały rok i należą do populacji Morza Barentsa. Najczęściej spotyka się je w obszarach związanych z lodem morskim.

Gdzie najłatwiej zobaczyć niedźwiedzia polarnego na Svalbardzie?

Największe szanse występują zwykle w rejonach wschodniego i północnego Svalbardu oraz w pobliżu lodu morskiego. Zachodnie wybrzeże Spitsbergenu ma przez większość roku niższe zagęszczenie niedźwiedzi.

Czy można zobaczyć niedźwiedzia polarnego w Longyearbyen?

Można, ale zdarza się to rzadko. Longyearbyen nie jest typowym miejscem obserwacji niedźwiedzi polarnych.

Kiedy najlepiej zobaczyć niedźwiedzie polarne na Svalbardzie?

Niedźwiedzie występują przez cały rok. Wiosną interesujące są obszary lodu morskiego, a latem większa część archipelagu staje się dostępna dla statków i jachtów.

Czy zobaczenie niedźwiedzia polarnego jest gwarantowane?

Nie. Niedźwiedzie są dzikimi zwierzętami poruszającymi się po ogromnych obszarach Arktyki. Żaden odpowiedzialny operator nie powinien gwarantować spotkania.

Jak blisko można podpłynąć do niedźwiedzia polarnego?

Obowiązuje minimalna odległość 300 metrów, a od 1 marca do 30 czerwca – 500 metrów. Przepisy dotyczą również jednostek pływających.

Czy niedźwiedzie polarne są niebezpieczne?

Tak. To duże, silne dzikie drapieżniki. Poza terenami zamieszkałymi obowiązują szczególne zasady bezpieczeństwa i wymagane jest odpowiednie przygotowanie.

Co jedzą niedźwiedzie polarne?

Ich głównym pokarmem są foki, ale wykorzystują również inne źródła pokarmu, w tym padlinę wielorybów, ptasie jaja i sporadycznie inne zwierzęta.

Czy niedźwiedź polarny umie pływać?

Tak. Niedźwiedzie polarne są bardzo dobrymi pływakami i potrafią pokonywać znaczne odległości pomiędzy obszarami lodu.

Czy na Svalbardzie jest więcej niedźwiedzi niż ludzi?

To często powtarzane hasło, ale jest zbyt dużym uproszczeniem. Liczba niedźwiedzi zależy od tego, czy mówimy o samym archipelagu, norweskiej części populacji czy całej populacji Morza Barentsa. Nie używałbym tego zdania w artykule jako faktu.