MORSY

Mors – jeden z najbardziej niezwykłych mieszkańców Svalbardu

Morsy na Svalbardzie – gdzie je zobaczyć, jak żyją i dlaczego są symbolem Arktyki?

Mors – jeden z najbardziej niezwykłych mieszkańców Svalbardu

Mors atlantycki jest jednym z najbardziej charakterystycznych zwierząt Arktyki i jednym z gatunków, które szczególnie kojarzą się ze Svalbardem. Potężne ciało, długie kły, setki wibrysów na pysku i charakterystyczny sposób poruszania sprawiają, że trudno pomylić go z jakimkolwiek innym arktycznym ssakiem.

Dorosły samiec może osiągać około 3–3,5 metra długości i ważyć nawet 1500 kg. Samice są mniejsze – mają zwykle około 2,5 metra długości i ważą około 900 kg. Morsy mogą żyć ponad 40 lat. Na lądzie często wyglądają ociężale i spokojnie. W wodzie zmieniają się jednak w sprawnych pływaków i nurków.

Jak mors jest przystosowany do życia w Arktyce?

Mors posiada grubą warstwę tłuszczu, która izoluje go od zimnej wody i pomaga utrzymać temperaturę ciała. Jego ciało jest masywne, ale stosunkowo opływowe. Duże płetwy pozwalają mu sprawnie poruszać się w wodzie, a tylne kończyny może obracać pod ciało, dzięki czemu na lądzie potrafi poruszać się na wszystkich czterech kończynach.

Kolor skóry również może się zmieniać. Morsy są zwykle cynamonowobrązowe, ale po nurkowaniu mogą wyglądać znacznie jaśniej. Kiedy natomiast odpoczywają i ich skóra jest mocno ukrwiona, potrafią przybrać wyraźnie różowy odcień.

Do czego morsowi służą wąsy?

Jedną z najbardziej niezwykłych cech morsa są jego bardzo czułe wibrysy, czyli krótkie i sztywne włosy czuciowe znajdujące się na pysku. To jeden z najważniejszych „instrumentów” używanych podczas żerowania.

Mors porusza pyskiem tuż nad dnem i przy pomocy wibrysów wyszukuje ukryte w osadzie zwierzęta denne. Jego najważniejszym pokarmem są małże i inne mięczaki dwuskorupowe. Po odnalezieniu zdobyczy mors usuwa miękki osad płetwami i wydobywa mięczaki z dna. Następnie wykorzystuje bardzo silne zasysanie, aby wyciągnąć ich miękkie części z muszli. Norweski Instytut Polarny podaje, że podczas jednego żerowania mors może zjadać tysiące małży.

Co jedzą morsy?

Podstawą diety morsów są organizmy żyjące na dnie morza, przede wszystkim:

małże,
inne mięczaki,
skorupiaki,
wieloszczety i inne bezkręgowce denne,
strzykwy.

Niektóre morsy, zwłaszcza duże samce, mogą również polować na ptaki lub inne ssaki morskie, w tym foki. Takie zachowanie nie jest jednak typowe dla większości populacji.

Do czego morsowi służą kły?

Długie kły są najbardziej charakterystycznym elementem wyglądu morsa. Mają je zarówno samce, jak i samice. U dużych dorosłych samców mogą osiągać około metra długości i ważyć nawet kilka kilogramów.

Kły pełnią kilka funkcji. Morsy wykorzystują je między innymi podczas:

wychodzenia z wody na lód,
walk pomiędzy osobnikami,
obrony,
ustalania pozycji w grupie.

Szczególnie duże samce mogą używać kłów podczas rywalizacji w okresie rozrodczym.

Czy niedźwiedź polarny może zaatakować morsa?

Tak, ale dorosły mors jest bardzo trudnym przeciwnikiem. Niedźwiedzie polarne atakują morsy, jednak znacznie częściej ich celem są młode lub osłabione osobniki. Mors jest ogromnym zwierzęciem wyposażonym w długie kły, a grupa morsów potrafi aktywnie bronić się przed napastnikiem.

Do naturalnych drapieżników morsów należą przede wszystkim niedźwiedzie polarne i orki, przy czym największe ryzyko dotyczy cieląt.

Jak głęboko nurkują morsy?

Większość żerowania odbywa się stosunkowo płytko, ponieważ morsy preferują płytkie wody przybrzeżne z bogatym dnem. Na Svalbardzie większość zarejestrowanych nurkowań odbywała się na głębokość mniejszą niż 50 metrów.

Zarejestrowano jednak znacznie bardziej ekstremalne nurkowania. Norweski Instytut Polarny podaje rekord wynoszący ponad: 450 metrów głębokości oraz 37 minut pod wodą.

Pokazuje to, jak dobrze mors jest przystosowany do życia w środowisku morskim.

Gdzie żyją morsy na Svalbardzie?

Morsy występują w wodach Svalbardu przez cały rok. Preferują przede wszystkim:

płytkie obszary przybrzeżne,
miejsca z bogatym dnem, na którym występują małże,
rejony z dostępem do otwartej wody,
obszary, gdzie w pobliżu znajdują się miejsca odpoczynku na lodzie lub lądzie.

W sezonie letnim morsy często odpoczywają na tradycyjnych haul-out sites, czyli miejscach, w których grupami wychodzą na brzeg. W wodzie często przemieszczają się również w grupach. Są bardzo towarzyskimi zwierzętami i na lądzie potrafią leżeć bardzo blisko siebie, tworząc charakterystyczne skupiska.

Jakie morsy żyją na Svalbardzie?

Na Svalbardzie występuje mors atlantycki – Odobenus rosmarus rosmarus. Drugim uznawanym podgatunkiem jest mors pacyficzny, występujący przede wszystkim w rejonie Alaski i rosyjskiej Arktyki.

Morsy żyjące na Svalbardzie są częścią wspólnej populacji związanej także z archipelagiem Ziemi Franciszka Józefa.

Ile morsów żyje na Svalbardzie?

Historia morsów na Svalbardzie jest jednym z ciekawszych przykładów odbudowy arktycznej populacji. Przez około 350 lat były intensywnie odławiane dla:

kłów,
tłuszczu,
skóry.

Polowania doprowadziły je niemal do wyginięcia na archipelagu. Morsy zostały objęte pełną ochroną na Svalbardzie w 1952 roku, kiedy pozostało tam prawdopodobnie tylko kilkaset zwierząt.

Populacja zaczęła się później stopniowo odbudowywać. Badanie z 2006 roku szacowało liczebność na nieco ponad 2500 osobników, a badanie wykonane w 2012 roku wskazało około 3886 morsów, co oznaczało wzrost o blisko 50 procent względem poprzedniego badania.

Dziś morsy ponownie wykorzystują miejsca odpoczynku, które przez wiele dekad pozostawały puste.

Czy na Svalbardzie są samice morsów z młodymi?

Przez wiele lat większość morsów obserwowanych na Svalbardzie stanowiły samce. Samice i cielęta populacji Morza Barentsa częściej przebywały dalej na wschód, w kierunku Ziemi Franciszka Józefa. W ostatnich latach coraz częściej obserwuje się jednak samice z młodymi również na Svalbardzie, co wiąże się z ponownym zajmowaniem dawnych obszarów występowania.

Jak rozmnażają się morsy?

Okres godowy przypada przede wszystkim na grudzień i styczeń. Samce prezentują się samicom i rywalizują ze sobą, a podczas walk mogą być wobec siebie bardzo agresywne. Młode rodzą się zwykle w maju.

Samica najczęściej rodzi jedno młode i przez długi czas się nim opiekuje. Cielę pozostaje zależne od matki znacznie dłużej niż u wielu innych ssaków. Samice zwykle zaczynają rodzić młode około dziesiątego roku życia, natomiast samce osiągają dojrzałość w podobnym wieku, ale często nie zaczynają skutecznie konkurować o samice aż do około 15 roku życia.

Kiedy najlepiej zobaczyć morsy na Svalbardzie?

Morsy występują na Svalbardzie przez cały rok, ale dla turysty najlepsze możliwości obserwacji pojawiają się najczęściej od maja do końca lata. Powód jest prosty. Wraz z rozpoczęciem sezonu morskiego coraz więcej miejsc odpoczynku morsów staje się dostępnych dla jachtów i łodzi.

Latem można obserwować morsy:

odpoczywające na plażach,
leżące na lodzie,
pływające w pobliżu wybrzeża,
żerujące na płytkich wodach,
przemieszczające się pomiędzy miejscami odpoczynku.

Nie istnieje jednak jeden „najlepszy dzień” czy dokładna data. Jak zawsze na Svalbardzie, warunki lodowe, pogoda i zachowanie zwierząt są ważniejsze od kalendarza.

Gdzie można zobaczyć morsy na Svalbardzie?

Morsy korzystają z wielu tradycyjnych miejsc odpoczynku rozrzuconych po archipelagu. Najbardziej interesujące są płytkie rejony przybrzeżne z dobrym dostępem do bogatych żerowisk. Niektóre miejsca są dobrze znane i wykorzystywane przez morsy regularnie, inne mogą być zajmowane tylko w określonych sezonach.

Podczas wypraw jachtem można spotkać morsy zarówno na brzegu, jak i bezpośrednio w wodzie. Często zdradza je charakterystyczny oddech i głowy pojawiające się kolejno na powierzchni.

Spotkania z morsami podczas wypraw Men of Sea

Morsy należą do zwierząt, które regularnie obserwujemy podczas wypraw po Svalbardzie. Najbardziej spektakularne są oczywiście spotkania z większymi grupami odpoczywającymi na plażach. Jeżeli warunki i przepisy na to pozwalają, możliwa jest obserwacja z odpowiednio dużej odległości z lądu lub z jachtu.

Morsy potrafią być również bardzo ciekawskie. Zdarza się, że same podpływają w kierunku jachtu lub pontonu. To może być niezwykłe doświadczenie, ale trzeba pamiętać, że mors jest ogromnym, silnym dzikim zwierzęciem.

Czy mors jest niebezpieczny?

Mors nie poluje na ludzi i z natury zwykle nie jest agresywny. Nie oznacza to jednak, że jest bezpieczny w każdej sytuacji. Dorosły osobnik może ważyć ponad tonę i dysponuje bardzo dużą siłą oraz długimi kłami.

Jeżeli czuje się zagrożony, jest niepokojony lub jego droga ucieczki zostanie zablokowana, może zachować się defensywnie. W wodzie należy szczególnie uważać podczas używania małych pontonów. Z naszego doświadczenia wiemy, że ciekawski mors potrafi podejść bardzo blisko, a kontakt kłów z pontonem może skończyć się jego uszkodzeniem.

Jak blisko można podpłynąć do morsów na Svalbardzie?

To bardzo ważne. Obecne przepisy dotyczą miejsc, w których morsy grupowo odpoczywają na lądzie. Podczas poruszania się jednostką motorową należy zachować co najmniej 150 metrów od miejsca odpoczynku morsów.

Jeżeli jednostka znajduje się bliżej niż 300 metrów, obowiązuje prędkość maksymalna 5 węzłów.

Celem tych zasad jest ograniczenie płoszenia zwierząt. Najlepsza obserwacja morsa to taka, podczas której zwierzę może dalej odpoczywać i zachowywać się naturalnie.

Dlaczego nie należy płoszyć morsów?

Morsy wychodzą na ląd lub lód przede wszystkim po to, aby odpocząć. Niepotrzebne zmuszanie ich do wejścia do wody oznacza stratę energii. W dużych skupiskach gwałtowne spłoszenie może dodatkowo prowadzić do chaosu i wzajemnego tratowania. Dlatego podczas obserwacji należy zachować dystans, unikać hałasu i nie blokować zwierzętom dostępu do wody.

Dlaczego mors jest symbolem Arktyki?

Trudno znaleźć zwierzę bardziej charakterystyczne dla dalekiej północy. Mors łączy w sobie wszystkie cechy arktycznego olbrzyma: ogromną masę, niezwykłe przystosowanie do zimna, życie związane z lodem morskim i potężne kły.

Jednocześnie historia morsów na Svalbardzie pokazuje, jak silnie człowiek może wpłynąć na populację dzikich zwierząt i jak długo trwa jej późniejsza odbudowa. Po niemal całkowitym wytępieniu mors powoli powrócił do miejsc, z których zniknął dziesiątki lat wcześniej.

Dziś ponownie jest jednym z najbardziej niezwykłych symboli Svalbardu.

FAQ – morsy na Svalbardzie

Czy na Svalbardzie żyją morsy?

Tak. Morsy występują w wodach Svalbardu przez cały rok. Są to morsy atlantyckie należące do populacji związanej również z Ziemią Franciszka Józefa.

Kiedy najlepiej zobaczyć morsy na Svalbardzie?

Morsy można spotkać przez cały rok, ale dla turystów najłatwiejsze obserwacje przypadają zwykle od maja do końca lata, gdy możliwy jest dostęp łodziami i jachtami do większej liczby miejsc odpoczynku.

Gdzie zobaczyć morsy na Svalbardzie?

Najczęściej w płytkich obszarach przybrzeżnych i w pobliżu tradycyjnych miejsc odpoczynku. Występują zarówno na północy i wschodzie archipelagu, jak i w innych rejonach z odpowiednimi żerowiskami.

Ile waży mors?

Dorosły samiec morsa atlantyckiego może ważyć około 1500 kg, a samica około 900 kg.

Jak długie są kły morsa?

U dużych osobników mogą osiągać około 1 metra długości. Kły posiadają zarówno samce, jak i samice.

Co jedzą morsy?

Przede wszystkim małże i inne organizmy denne. Niektóre osobniki mogą również żywić się ptakami lub innymi ssakami morskimi.

Jak głęboko nurkuje mors?

Większość nurkowań na Svalbardzie nie przekracza 50 metrów, ale zanotowano nurkowania głębsze niż 450 metrów i trwające do 37 minut.

Czy mors może być niebezpieczny?

Tak. Nie jest typowo agresywny wobec ludzi, ale jest bardzo dużym i silnym dzikim zwierzęciem. Zaniepokojony może zachować się defensywnie.

Jak blisko można podpłynąć do morsów na Svalbardzie?

Jednostki motorowe muszą zachować minimum 150 m od grupowych miejsc odpoczynku morsów, a w odległości mniejszej niż 300 m nie wolno przekraczać 5 węzłów.

Czy morsy na Svalbardzie były kiedyś zagrożone wyginięciem?

Tak. Wielowiekowe polowania niemal całkowicie zniszczyły populację. Morsy zostały objęte ochroną w 1952 roku, a od tego czasu ich liczebność stopniowo wzrasta.